Gefilmd, gedeeld en geëscaleerd: De impact van virale schoolincidenten
Een incident is tegenwoordig nooit meer alleen op school
Een ruzie in de gang, een leerling die boos wordt in de klas of een confrontatie op het schoolplein. Waar dit vroeger een afgebakend schoolincident was, verandert dat steeds vaker in een online incident. Met één druk op de knop wordt een situatie gefilmd, gedeeld en soms zelf massaal verspreid op TikTok, Snapchat of Instagram. Voor scholen en onderwijsinstellingen betekent dit dat incidenten sneller escaleren, een groter publiek bereiken en een langdurige impact hebben op leerlingen, medewerkers én de schoolcultuur.
Waarom filmen en delen zo snel uit de hand loopt online
Het filmen van incidenten gebeurt vaak impulsief. Leerlingen realiseren zich niet altijd wat de gevolgen zijn, terwijl één video al grote schade kan veroorzaken. De context van het incident ontbreekt vaak, waardoor beelden een eigen leven gaan leiden en blijven circuleren op het net, zelfs wanneer de situatie op school allang is opgelost. Betrokkenen kunnen zich hierdoor publiekelijk vernederd voelen en online reacties zorgen vaak voor extra spanning en groepsdruk. Wat vaak begint met ‘even filmen’ eindigt daardoor steeds vaker in online pestgedrag, bedreigingen en vragen rondom privacy en de AVG.
De impact op leerlingen en medewerkers
Voor leerlingen kan het delen van beeldmateriaal grote gevolgen hebben. Wanneer zij herkenbaar in een video verschijnen kan dit leiden tot schaamte, stress en zelfs een onveilig gevoel, met soms schoolverzuim of terugtrekgedrag tot gevolg. Ook voor medewerkers heeft het filmen en verspreiden van incidenten vaak een grote impact. Zij kunnen zich publiekelijk veroordeeld of aangevallen voelen, zeker wanneer beelden zonder context of toestemming online worden geplaatst. In beide gevallen is de impact groter dan het moment zelf en blijft deze impact langer voelbaar.
Preventie begint bij bewustwording en ondersteuning
Het volledig voorkomen van het filmen en delen van incidenten is in de praktijk niet mogelijk. Wel kunnen scholen duidelijke kaders stellen over wat gewenst gedrag is en hoe er wordt gehandeld wanneer beelden worden gemaakt of verspreid. Door leerlingen bewust te maken van de gevolgen van online delen en hier met hen regelmatig het gesprek over te voeren, ontstaat er meer inzicht in hun eigen verantwoordelijkheid.
Onderwijsondersteunend personeel speelt hierbij een belangrijke rol. Conciërges, leerlingbegeleiders en facilitair medewerkers zijn vaak als eerste op de hoogte wanneer beelden worden gemaakt of verspreid via sociale media. Wanneer zij weten hoe zij online incidenten kunnen herkennen, hoe zij deze moeten melden en welke stappen passend zijn, kan dit verdere escalatie voorkomen. Scholing en duidelijke richtlijnen helpen hen om met vertrouwen te handelen, zoals bijvoorbeeld binnen de cursus Sociale media en online incidenten, waarin wordt ingegaan op signalering, verantwoordelijkheid en het omgaan met digitale escalaties binnen de schoolcontext.
