Waarom talentontwikkeling begint bij bewust pedagogisch handelen.
Talentontwikkeling van leerlingen vraagt om meer dan didactiek alleen. Het vraagt om pedagogisch handelen dat ziet, erkent en stimuleert. Elke leerling komt het onderwijs binnen met nieuwsgierigheid en potentieel. Talent is niet zeldzaam, maar juist overal aanwezig. Toch krijgen niet alle leerlingen de kans om dat talent tot bloei te laten komen. Het niet (h)erkennen van talent in een leerling kan ingrijpende gevolgen hebben. Soms wordt talent onderschat, soms blijft het helemaal onzichtbaar. Daardoor gaat niet alleen talent verloren, maar het kan ook de motivatie en het zelfvertrouwen van een leerling aantasten.
Wanneer leerlingen in hokjes worden geplaatst of worden onderschat, kan dat hun ontwikkeling remmen. Niet omdat het talent ontbreekt, maar omdat de ruimte om te groeien beperkt is. Factoren als verwachtingen (van leerlingen zelf en hun omgeving), achtergrond, sociale context en eerdere ervaringen in het onderwijs spelen daarin een grote rol. Zo kan er onbedoeld ongelijkheid ontstaan in de ontwikkelingskansen van leerlingen.
De invloed van verwachtingen in het onderwijs
Lage of vastgeroeste verwachtingen kunnen de ontwikkeling van leerlingen vaak onbedoeld beperken. Leerlingen kunnen dit verwachtingspatroon overnemen, wat zich kan uitten in het vermijden van nieuwe uitdagingen en minder initiatief tonen. Het is daarom belangrijk dat onderwijsprofessionals bewust omgaan met hun (onbewuste) verwachtingen en met een open blik blijven kijken naar leerlingen en hun groeipotentieel.
Wanneer een leerling het gevoel heeft dat er vertrouwen is in zijn of haar kunnen, ontstaat er ruimte om te experimenteren, te leren en fouten te maken, zonder angst om hier direct op afgerekend te worden. Positieve en realistische verwachtingen helpen leerlingen om te groeien. Het versterkt hun motivatie, zelfvertrouwen en betrokkenheid in de klas.
Verder kijken dan cijfers en prestaties
In het onderwijs wordt ontwikkeling vaak gemeten aan de hand van cijfers, toetsen en presentaties. Natuurlijk geven deze statistieken belangrijke inzichten in specifieke vaardigheden, maar ze representeren niet het volledige beeld van een leerling. Talent en potentieel uit zich namelijk in verschillende vormen. Samenwerken, creatief denken, praktisch handelen of doorzettingsvermogen zijn belangrijke eigenschappen die cijfers niet altijd vastleggen. Wanneer deze kwaliteiten minder zichtbaar zijn binnen het schoolsysteem, loopt de leerling het risico op een verlaagd zelfbeeld. Terwijl juist deze vaardigheden zowel binnen als buiten het onderwijs erg belangrijk zijn.
Pedagogisch handelen maakt het verschil
Het onderwijs ondersteunend personeel heeft een unieke positie ten opzichte van docenten. Zij hebben vaak contact met leerlingen buiten de sociale context van het lesgeven om. Door bewust pedagogisch te handelen kunnen OOP’ers een rol spelen in het voorkomen dat talent onbenut blijft of niet gezien wordt. Dit vraagt om een open blik richting iedere leerling en zijn of haar ontwikkeling, waarin vertrouwen wordt uitgesproken en er ruimte is voor leerlingen om fouten te maken en te groeien. het verschil maken zit vaak in ‘kleine’ momenten, zoals een bemoedigend gesprek, het stellen van duidelijke grenzen met oog voor de leerling, of het herkennen en het benoemen van kwaliteiten van de leerling. In de opleiding Pedagogisch Handelen voor OOP krijgt het onderwijs ondersteund personeel handvatten om hun rol in de dagelijkse praktijk te versterken. Door te investeren in pedagogische vaardigheden kunnen OOP’ers leerlingen gerichter ondersteunen. Zo draagt pedagogisch handelen bij aan het herkennen en versterken van talent en het vergroten van gelijke kansen voor iedere leerling.
